Augmented & Virtual Reality Nederland in 3D

Over 'Augmented & Virtual Reality Nederland in 3D'

is een innovatieve, experimentele webapplicatie, gebouwd met WebXR en Three.js, waarmee je Nederland in 3D kunt verkennen via AR en VR. Of je nu op je telefoon, tablet of met een VR-bril kijkt – je krijgt een bijzondere ervaring.

Start Viewer

Hoe kun je deze site gebruiken?

Kenmerken

Digital Twin

De 3D-componenten in deze applicatie zijn automatisch gegenereerd met behulp van open data. Deze datasets worden voortdurend verbeterd en ook deze webapplicatie is nog volop in ontwikkeling.
De 3D-gebouwen zijn gebaseerd op de 3DBAG-dataset van de TU Delft. De bomen zijn automatisch geplaatst op basis van de BGT-data. De luchtfoto is afkomstig van PDOK en heeft een resolutie van 8 cm per pixel. Het terreinmodel is gebaseerd op AHN3.
De applicatie bevat daarnaast een voorbeeldgebied in Rotterdam. De gemeente Rotterdam investeert sterk in de ontwikkeling van een 3D-stad (digital twin) en beschikt over een zeer gedetailleerd 3D-stadsmodel. Om die reden zijn de Rotterdamse datasets opgenomen als voorbeeld van een locatie met hoogwaardige 3D-gebouwen.

Deze site is ontwikkeld met open-source WebXR-libraries. Dat zijn softwarebibliotheken waarmee 3D-ervaringen in een webbrowser kunnen worden weergegeven. Hoewel moderne webbrowsers via WebGL of WebGPU toegang bieden tot de CPU en GPU van het apparaat zelf (zoals een laptop, smartphone of VR-bril), zijn er in de praktijk nog steeds beperkingen. Webomgevingen hebben extra beveiligings- en abstractielagen, werken binnen sandbox-beperkingen en missen diverse optimalisaties die gespecialiseerde game-engines zoals Unity of Unreal Engine wel toepassen. Daardoor is het in een browser uitdagender om zeer gedetailleerde 3D-graphics, grote werelden en geavanceerde renderingtechnieken met dezelfde prestaties en beeldkwaliteit te leveren als in native applicaties.

Het voordeel van WebXR in de browser is dat het laagdrempelig en toegankelijk is voor iedereen.
De uitdaging van deze site is dan ook: waar ligt de balans tussen kwaliteit en toegankelijkheid?

Veelgestelde Vragen

De informatie, gegevens, kaarten, 3D-modellen, visualisaties en overige inhoud die via 3DCityTour.nl worden aangeboden, zijn uitsluitend bedoeld voor algemene informatie-, visualisatie- en demonstratiedoeleinden.

3DCityTour.nl is een dienst van UrbanPixels.

Juistheid en volledigheid van informatie

UrbanPixels besteedt zorg aan de ontwikkeling en werking van 3DCityTour.nl, maar kan niet garanderen dat de aangeboden informatie volledig, juist, actueel of geschikt is voor een specifiek doel.

De op 3DCityTour.nl weergegeven informatie is onder andere afkomstig uit openbare databronnen, externe diensten en gegevens die door derden beschikbaar zijn gesteld.

Deze gegevens kunnen fouten, onnauwkeurigheden, onvolledigheden of verouderde informatie bevatten evenals de berekeningen in de software zelf.

Ook kunnen verschillen bestaan tussen de op 3DCityTour.nl weergegeven situatie en de werkelijke situatie. Dit geldt in het bijzonder voor onder andere gebouwen, objecten, terrein, hoogtes, luchtfoto's, kaartmateriaal, 3D-modellen en andere geografische gegevens.

Aan de informatie en visualisaties op 3DCityTour.nl kunnen daarom geen rechten worden ontleend.

Gebruik voor beslissingen en professionele toepassingen

3DCityTour.nl is niet bedoeld als officiële of juridisch bindende informatiebron.

De informatie op 3DCityTour.nl mag niet zonder onafhankelijke verificatie worden gebruikt voor bijvoorbeeld bouwkundige, juridische, planologische, financiële, veiligheidsgerelateerde, landmeetkundige of andere professionele beslissingen.

De gebruiker blijft zelf verantwoordelijk voor het controleren van informatie bij de oorspronkelijke of bevoegde bron voordat op basis daarvan beslissingen worden genomen of werkzaamheden worden uitgevoerd.

Aansprakelijkheid

Het gebruik van 3DCityTour.nl en de daarop aangeboden informatie en functionaliteiten gebeurt volledig voor eigen risico.

Voor zover wettelijk toegestaan is UrbanPixels niet aansprakelijk voor enige directe of indirecte schade die ontstaat door of verband houdt met:

  • het gebruik of het niet kunnen gebruiken van 3DCityTour.nl;
  • het vertrouwen op informatie, gegevens, kaarten, 3D-modellen of visualisaties die via 3DCityTour.nl worden aangeboden;
  • onjuiste, onvolledige of verouderde gegevens;
  • verschillen tussen de weergegeven en de werkelijke situatie;
  • storingen, onderbrekingen, fouten of tijdelijke onbeschikbaarheid van de website of onderliggende diensten;
  • verlies van gegevens of andere gevolgschade die verband houdt met het gebruik van de website.

UrbanPixels aanvaardt, voor zover wettelijk toegestaan, evenmin aansprakelijkheid voor schade die ontstaat door gegevens, software, diensten of informatie die door derden worden aangeboden en binnen 3DCityTour.nl worden gebruikt of weergegeven.

Beschikbaarheid en wijzigingen

UrbanPixels garandeert niet dat 3DCityTour.nl permanent, ononderbroken of foutloos beschikbaar is.

Onderdelen van de website kunnen afhankelijk zijn van externe databronnen, servers, API's en andere diensten van derden. UrbanPixels heeft niet altijd invloed op de beschikbaarheid of werking daarvan.

UrbanPixels behoudt zich het recht voor om 3DCityTour.nl en de daarop aangeboden informatie en functionaliteiten op ieder moment en zonder voorafgaande aankondiging te wijzigen, uit te breiden, tijdelijk buiten gebruik te stellen of te verwijderen.

Externe links en diensten

3DCityTour.nl kan verwijzingen of links bevatten naar websites, databronnen, API's en andere diensten van derden.

UrbanPixels heeft geen controle over de inhoud, beschikbaarheid, beveiliging of werking van deze externe diensten en is niet verantwoordelijk voor de informatie die daarop wordt aangeboden.

Een verwijzing naar een externe website of dienst betekent niet dat UrbanPixels de inhoud daarvan onderschrijft.

UrbanPixels geeft geen garanties ten aanzien van de juistheid, volledigheid, betrouwbaarheid of actualiteit van informatie die door externe partijen wordt aangeboden.

Privacy en cookies

Wanneer voor de werking van de website technisch noodzakelijke gegevens of cookies worden gebruikt, worden deze uitsluitend ingezet voor het functioneren en beveiligen van de website en de aangeboden diensten, tenzij uitdrukkelijk anders wordt vermeld.

Zoekopdrachten worden geregistreerd voor analysedoeleinden.

Intellectuele eigendom en databronnen

Op gegevens, kaartmateriaal, 3D-modellen, afbeeldingen en andere onderdelen die via 3DCityTour.nl worden weergegeven, kunnen auteursrechten, databankrechten, licentievoorwaarden of andere rechten van UrbanPixels of derden van toepassing zijn.

Het beschikbaar stellen of visualiseren van dergelijke informatie via 3DCityTour.nl betekent niet automatisch dat deze informatie zonder beperkingen mag worden gekopieerd, verspreid of voor andere doeleinden mag worden gebruikt.

Voor het hergebruik van gegevens van derden zijn de voorwaarden van de betreffende bron of rechthebbende van toepassing.

Tot slot

Door gebruik te maken van 3DCityTour.nl accepteert de gebruiker dat digitale kaarten, 3D-modellen en geografische gegevens een vereenvoudigde of verouderde weergave van de werkelijkheid kunnen bevatten en dat het gebruik daarvan voor eigen risico plaatsvindt.

Voor zover wettelijk toegestaan kan UrbanPixels niet aansprakelijk worden gehouden voor schade die voortvloeit uit of verband houdt met het gebruik van 3DCityTour.nl of de via de website aangeboden informatie, gegevens en diensten.

Ja, je kunt Cesium ION assets gebruiken in deze webapplicatie.
Klik op het lagen-icoon (stapel vierkantjes) en vervolgens op "Eigen 3D Tileset toevoegen".
Voer jouw Cesium token en het Asset ID in van jouw Cesium ION 3D tileset.
Een Digital Twin is een digitale representatie van een fysieke omgeving, zoals een stad of een gebouw. Het stelt gebruikers in staat om de omgeving in 3D te verkennen en te analyseren, vaak met real-time gegevens en interactieve functies. Overheidsorganisaties en bedrijven kunnen een Digital Twin samenstellen op basis van open data en deze eenvoudig beschikbaar stellen aan het publiek. Een Digital Twin kan worden gebruikt voor verschillende doeleinden, zoals stedelijke planning, onderwijs, toerisme en het visualiseren van toekomstige ontwikkelingen.
Het Open Urban Platform is een initiatief van Future Insight dat een centrale catalogus biedt voor stedelijke data, waaronder 3D tilesets. Deze catalogus maakt het gemakkelijk om beschikbare datasets en complete Digital Twins te ontdekken en te integreren in toepassingen zoals deze webapplicatie. Je kunt direct vanuit deze webapplicatie bladeren door de catalogus van het Open Urban Platform en Digital Twins toevoegen aan jouw ervaring. Voor meer informatie over het Open Urban Platform, bezoek de website: Open Urban Platform (clearly-hub).
3dcitytour.nl ondersteunt verschillende data types, waaronder 3D Tiles, XYZ, TMS, GEOJSON, WMTS en WMS kaartlagen. Het kan echter zijn dat bepaalde data types niet ondersteund worden of niet goed werken in de applicatie. 3D Tiles is het meest gebruikte data type voor 3D objecten zoals gebouwen, bomen en rioleringen. XYZ en TMS worden vaak gebruikt voor 2D kaartlagen zoals luchtfoto's en topografische kaarten. GEOJSON is een veelgebruikt formaat voor vector data, zoals punten, lijnen en polygonen (vormen). WMTS en WMS zijn standaarden voor het serveren van kaartlagen via het web.
3dcitytour.nl is bedoeld voor het algemene publiek. 3dcitytour.nl is een laagdrempelige manier om steden en complete wijken in Nederland te verkennen in een interactieve 3D omgeving. De applicatie is niet per se gericht op professionals of experts maar juist op iedereen die nieuwsgierig is naar de mogelijkheden van 3D visualisaties en digital twins. Met de introductie van Digital Twins kunnen gebruikers op een toegankelijke manier verschillende omgevingen in Nederland verkennen.
De website wordt steeds stabieler maar een crash kan voorkomen.
Probeer de volgende stappen om het probleem op te lossen:
  • Ververs de webpagina (F5 of Ctrl+R)
  • Sluit andere tabbladen en applicaties om geheugen vrij te maken
  • Verlaag het schuifje 'Detail' rechts bovenin het scherm. Er zijn dan minder objecten zichtbaar maar het maakt de applicatie stabieler. Mogelijk zie je vanuit de lucht dan tijdelijk geen gebouwen maar als je inzoomt of je VR start dan zullen de gebouwen om je heen verschijnen.
Controleer eerst of de juiste kaartlagen zijn ingeschakeld. Klik op het lagen-icoon (de stapel vierkantjes) en zet de gewenste lagen aan.

Het kan ook zijn dat je te ver bent uitgezoomd. Zoom wat verder in; gebouwen en andere objecten worden dan automatisch geladen.

Zie je nog steeds weinig of geen objecten? Controleer dan de Detail-schuifregelaar die zichtbaar is op het scherm. Staat deze op een lage detailwaarde, dan worden minder objecten geladen om de prestaties te verbeteren, vooral op langzamere apparaten en in Virtual Reality.

Schuif de regelaar naar meer detail om meer gebouwen en objecten zichtbaar te maken. Houd er wel rekening mee dat een hogere detailinstelling meer geheugen en rekenkracht vraagt. Op sommige apparaten kan dit leiden tot lagere prestaties of zelfs een crash, met name in VR.
Ja, standaard ben je ingesteld op 2 meter maar je kunt de hoogte aanpassen om een beter overzicht te krijgen van de omgeving. Je kunt dit aanpassen door in het instellingenmenu de "Headset Height (m)" aan te passen naar een andere waarde, bijvoorbeeld 1.2 meter. Je kunt ook juist een hoge waarde kiezen - bijvoorbeeld 40 meter - als je een beter overzicht wilt hebben van de omgeving.
Ja, vanaf versie 5.7 is dat mogelijk.
Klik op het lagen-icoon (stapel vierkantjes) en vervolgens op "Eigen kaartlaag toevoegen". Voer de URL in van jouw 3D tileset of kies een kaartlaag uit de diverse catalogi. De applicatie ondersteunt Cesium tilesets (implicit/explicit | b3dm, glb, i3dm, cmpt). Zorg ervoor dat de 3D tileset CORS (Cross-Origin Resource Sharing) ondersteunt, anders kan deze webapplicatie de tileset niet laden. De URL moet verwijzen naar het tileset.json bestand van de 3D tileset.

Cross-Origin Resource Sharing (CORS) is een beveiligingsfunctie in webbrowsers die bepaalt of een webapplicatie bronnen (zoals 3D tilesets) van een ander domein mag laden. De host moet expliciet toestemming geven door bepaalde HTTP-headers in te stellen. 3dtilesnederland.nl ondersteunt CORS voor al haar 3D tilesets en daarom kunnen deze tilesets zonder problemen worden geladen in deze webapplicatie.
Het Open Urban Platform (officiële naam 'Clearly.Hub') is een initiatief van Future Insight dat een centrale catalogus biedt voor stedelijke data, waaronder 3D tilesets Deze catalogus maakt het gemakkelijk om beschikbare datasets te ontdekken en te integreren in toepassingen zoals deze webapplicatie. Je kunt direct vanuit deze webapplicatie bladeren door de catalogus van het Open Urban Platform en 3D tilesets toevoegen aan jouw ervaring.
PDOK (Publieke Dienstverlening Op de Kaart) is een initiatief van de Nederlandse overheid dat een centrale toegang biedt tot geografische data en diensten. PDOK maakt het gemakkelijk om beschikbare datasets te ontdekken en te integreren in toepassingen zoals deze webapplicatie. Je kunt direct vanuit deze webapplicatie bladeren door de catalogus van PDOK en 3D tilesets toevoegen aan jouw ervaring.
De software wijzigt regelmatig. Soms kan het voorkomen dat bepaalde functies niet goed werken op bepaalde VR-brillen. Zorg ervoor dat je software up-to-date is.
Organisaties zoals gemeenten en provincies zijn bezig met het maken van 3D modellen van hun gebieden. Deze 3D modellen worden steeds vaker als 3D tilesets gepubliceerd. In deze webapplicatie zijn enkele van deze 3D modellen toegevoegd. Zo is Rotterdam toegevoegd vanwege de hoge kwaliteit van de 3D gebouwen. Nederlandse gemeenten zoals Breda, Zaanstad en Almere zijn afkomstig van 3dtilesnederland.nl evenals de BGT bomen.
Ja, deze website werkt op moderne smartphones en tablets. Voor Augmented Reality (AR) heb je een Android apparaat nodig met Chrome of Edge browser. IOS apparaten ondersteunen nog geen AR via Safari. Je kunt echter de bèta Mozilla WebXR viewer downloaden en installeren op jouw apparaat om AR te gebruiken op iOS.
Augmented Reality (AR) werkt door de camera van je apparaat te gebruiken om de echte wereld te zien, de 3D modellen worden daar overheen gelegd. Om AR te activeren moet je wel eerst op de knop 'Mijn Locatie' klikken. Dit geeft de webapplicatie toestemming om je locatie te gebruiken en de camera te activeren. Je kunt ook een willekeurig adres opzoeken in Nederland en op de AR knop klikken. Dan krijg je een mixed reality ervaring op die locatie.
Texturen zijn afbeeldingen die op 3D objecten worden geplakt om ze er realistischer uit te laten zien. In deze webapplicatie worden texturen gebruikt voor de gebouwen en bomen om ze visueel realistischer te maken.
Een Mesh is een soort 3D foto van een gebied. Je kunt jezelf verplaatsen in de 3D foto maar je kunt de objecten niet aanklikken. Het is een efficiënte manier om grote gebieden in 3D weer te geven. Deze applicatie biedt een Mesh aan om een indruk te krijgen van het onderwerp. 3dcitytour.nl is echter vooral gericht op het tonen van 3D objecten zoals gebouwen, bomen en rioleringen.
Kleuren thema's en colorMaps worden gebruikt om de visuele weergave van 3D objecten aan te passen. Datasets zoals 3D gebouwen, 2D kaartlagen maar ook colorMaps kunnen door iedereen gemaakt worden en vervolgens toegevoegd worden als laag aan deze webapplicatie. Alle datasets kunnen, indien gewenst, aangeboden worden via het Open Urban Platform. Een voorbeeld kun je hier vinden: ColorMap Template. Een goed voorbeeld van een kleuren thema is de Energielabels ColorMap waarbij gebouwen een kleur krijgen op basis van hun energielabel.
Ja, je kunt een Google Cardboard of een vergelijkbare eenvoudige VR-bril gebruiken. Zorg ervoor dat je telefoon goed in de bril past en dat de lenzen schoon zijn voor de beste ervaring. Klik in het menu op het icoon 'Cardboard' om de weergave aan te passen voor gebruik met een Google Cardboard. Om je telefoonscherm optimaal te benutten, kun je de optie 'Volledig scherm' / 'Knoppen verbergen' in je browser inschakelen.
Niet alle browsers ondersteunen WebXR. Voor de beste ervaring wordt aanbevolen om Google Chrome of Microsoft Edge te gebruiken. Safari op iOS ondersteunt momenteel geen AR via WebXR. Je kunt echter de bèta Mozilla WebXR viewer downloaden en installeren op jouw apparaat om AR te gebruiken op iOS.
Dat is normaal. Om de website snel en soepel te laten werken, worden 3D-objecten niet allemaal tegelijk geladen. Eerst worden de objecten in de directe omgeving geladen. Naarmate je verder inzoomt of je verplaatst, verschijnen automatisch meer gebouwen, bomen en andere objecten.

Met de Detail-schuifregelaar op het scherm kun je zelf bepalen hoeveel detail er wordt geladen. Schuif de regelaar naar meer detail om meer objecten tegelijk zichtbaar te maken. Houd er wel rekening mee dat een hogere detailinstelling meer geheugen en rekenkracht vraagt. Op langzamere apparaten of in Virtual Reality kan dit de prestaties beïnvloeden.
Ja, je kunt de zonpositie en intensiteit aanpassen via het instellingenmenu. Hiermee kun je de lichtomstandigheden in de 3D omgeving veranderen om verschillende sferen te creëren.
Ja, er is een schaduwanalyse-functie beschikbaar in het instellingenmenu. Hiermee kun je de schaduwen in de 3D omgeving simuleren op basis van de positie van de zon. Deze functie kan nuttig zijn voor het visualiseren van de impact van gebouwen op zonlicht en schaduw in stedelijke omgevingen.
Ja, vanaf versie 7.5 is het mogelijk om objecten toe te voegen en te verplaatsen in de 3D omgeving. Een collectie van objecten kan worden opgeslagen als project. Je kunt een project lokaal opslaan op jouw apparaat, uitwisselen via een bestand of in de cloud. Deze functionaliteit is in ontwikkeling en wordt in de toekomst verder uitgebreid met meer mogelijkheden. Dat kan wel impact hebben op bestaande projecten. Het is daarom aan te raden om regelmatig een back-up te maken van jouw projecten. 3dcitytour.nl geeft geen garantie dat projecten in de toekomst nog steeds compatibel zijn met nieuwe versies van de applicatie.
Ja, we gebruiken cookies en caching om de prestaties van de webapplicatie te verbeteren en om jouw voorkeuren te onthouden. Cookies zijn kleine tekstbestanden die op jouw apparaat worden opgeslagen en die informatie bevatten over jouw gebruik van de site. Caching slaat bepaalde gegevens tijdelijk op jouw apparaat op, zodat de site sneller kan laden bij volgende bezoeken. Je kunt cookies en caching uitschakelen in jouw browserinstellingen, maar dit zal de functionaliteit van de site beïnvloeden.
In de instellingen van de webapplicatie is er een optie om caching in of uit te schakelen.
Caching helpt om eerder geladen 3D objecten op te slaan op jouw apparaat, zodat ze sneller kunnen worden weergegeven bij volgende bezoeken.
Schakel caching in voor een betere prestatie, vooral als je vaak dezelfde gebieden bezoekt. Houdt er rekening mee dat caching opslagruimte op jouw apparaat gebruikt en dat het soms nodig kan zijn om de cache te wissen als je problemen ondervindt met verouderde gegevens. Een aanbieder van een 3D tileset kan een nieuwe set ter beschikking hebben gesteld met vernieuwde data. In dat geval moet je de cache wissen om de nieuwe data te kunnen zien.

Dakoriëntatie

Dit is een eenvoudige maar belangrijk aspect van de zonpotentie analyse. Daken die naar het zuiden zijn gericht, ontvangen doorgaans meer zonlicht dan daken die naar het noorden zijn gericht. Daken georienteerd op het zuid zijn rood en warm gekleurd, terwijl daken georienteerd op het noorden blauw en koel gekleurd zijn.
Je kunt de zonpotentie analyse activeren via het instellingenmenu en de resultaten worden weergegeven in de 3D omgeving.

Hespul

De zonpotentie analyse is een functie waarmee je kunt zien hoeveel zonlicht een bepaald dakvlak ontvangt. Deze analyse kan nuttig zijn voor het beoordelen van de geschiktheid van locaties voor zonnepanelen. De analyse is gebaseerd op de tabel van Hespul. De tabel bevat wetenschappelijk aangetoonde gegevens over de hoeveelheid zonlicht die verschillende dakvlakken ontvangen, afhankelijk van hun oriëntatie en hellingshoek. Hoe hoger de waarde in de tabel, hoe meer zonlicht het dakvlak ontvangt en hoe geschikter het is voor zonnepanelen. Op het internet zijn diverse bronnen te vinden over de Hespul tabel en de zonpotentie analyse. Zonpotentie Analyse
Soms zijn kaartlagen uitgeschakeld omdat ze afhankelijk zijn van andere lagen. Kleurenthema's zijn gekoppeld aan specifieke datasets en kunnen niet worden gebruikt zonder de bijbehorende 3D objecten. Als een kaartlaag niet zichtbaar is dan kun je op het gele waarschuwingsteken klikken om te zien welke lagen nodig zijn om de kaartlaag zichtbaar te maken. Voorbeeld, een ColorMap voor energielabels kan alleen worden gebruikt als de 3D gebouwenlaag is ingeschakeld. Voor 2D lagen is de aanwezigheid van het terrain een vereiste.
Sommige functies zijn uitgeschakeld omdat ze afhankelijk zijn van andere instellingen of lagen. De functie 'Randen van 3D objecten' kan alleen ingeschakeld worden als de 3D objectenlaag het inkleuren van de objecten ondersteunt. Als een functie niet beschikbaar is, kun je op het gele waarschuwingsteken klikken om te zien welke instellingen of lagen nodig zijn om de functie te activeren.
Controleer of je het juiste terreinmodel gebruikt. Deze applicatie bevat meerdere terreinmodellen. Soms specifiek voor een stad of gemeente maar er is ook een landelijk terreinmodel beschikbaar. Het kan zijn dat de gebouwen niet goed uitgelijnd zijn met het terreinmodel dat je gebruikt.

Known Issues

Bronnen en softwarecomponenten

De voornaamste bronnen en componenten zijn:

Partner Websites

Disclaimer

Deze webapplicatie is een experiment en een proof of concept. Het is geen commercieel product en er wordt geen garantie gegeven op de werking of beschikbaarheid van de site. Gebruik deze site op eigen risico.
De ontwikkelaar is niet aansprakelijk voor eventuele schade die voortvloeit uit het gebruik van deze site.

Feedback en suggesties zijn welkom! Wil je zelf een bijdrage leveren? Heb je goede ideeën?
Sponsoren? Jouw naam vermelden op deze site (of op de Grote Markt van Groningen)?
Stuur een e-mail naar info@3dcitytour.nl

Virtuele rondleidingen beschikbaar in: Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Den Haag, Eindhoven, Groningen, Maastricht.